Olanan di rekuerdo: tokante kosecha i eksperensia kulinario di grandinan

By
4 Minutes Read

Aprel ta pará tur aña den señal di fecha di kosecha, Seú. Dentro di Fundashon Birgen di Rosario tambe fo’i ora aña habri nos ta biba ku ekspektativa pa yega na e periodo spesial aki. Tur aña henter e organisashon, huntu ku su habitante i klientenan di pasadia, ta traha lunanan largu riba trahe i adorno pa su Parada Kultural – un parada kolorido i enfátikamente inklusivo den señal di e fiesta tradishonal di Seú. E aña aki atrobe nos disfrutá di un periodo di konekshon i un momentu pa laga mira kon balioso ta pa no solamente invertí sèn, pero tambe invertí atenshon den bienestar i plaser di bida pa grandinan. Na mes momentu nos ta realisá nos mes ku e periodo aki ta nifiká mas ku pa solamente agrikultura, rekonosementu i konekshon.

Nos Parada Kultural: loke a kuminsá chikitu algun aña pasa, ku kuido i dedikashon a krese te bira un fenómeno kultural. E proseso aki ta reflehá su mes tambe den biramentu grandi. Nos grandinan tin un bida nan tras, den kua nan a kontribuí na e komunidat manera nos konosé awendia. Esaki ta meresé apresio i kuido. E energia ku ta karga e periodo aki  – i asta e sabroso repa di pampuna ku ta tene e grandinan riba pia durante e parada – ta originá na un lugá ménos visibel: den e kushina sentral di Richardushuis.

Kosecha den kushina

Dia ta kuminsá tempran den kushina di Richardushuis – e lokalidat di Fundashon Birgen di Rosario na Santa Rosa. Pa seis’or di mainta ya kaba wea i panchinan ta riba kandela. Bou di direkshon di e hefe di kushina, Sake de Jong, nuebe kolega ta kushiná diariamente pa mas ku 400 hende grandi. Kushiná pa un instituto di hende grandi ta algu kompletamente otro ku prepará un kuminda na kas. “E reto ta pa, ku medio limitá, prepará un plato salú i dushi den un ambiente limpi. I esaki di un manera ku komementu ta bira un fiesta. Nos grandinan ta meresé esaki”, segun De Jong, kende despues di su trabou den hospital tantu na Boneiru komo Kòrsou, a skohe konsientemente pa bai traha den kuido di grandi. Mester realisá ku kushiná pa hende grandi ta bai hopi mas leu ku loke tin den tayó.
Segun hende ta bira grandi, su apetit pa kome por bira ménos, smak i olfato ta kambia, i kushinamentu – dependiente di e situashon personal – ta bira mas difisil. Pa hendenan ku ta biba nan so na kas, alimento hopi biaha ta un di e promé señalnan di baimentu atras. Hasi kompra ta kosta mas esfuerso i pa kushiná bo so ta bira ménos atraktivo. Esaki ta konta mas aun pa hende grandi den un instituto di kuido. E kuminda e ora ei no ta solamente alimentashon, pero tambe un señal di bienestar, un momentu di enkuentro i un fuente di rekuerdo.

“Pa mi personalmente e kuminda mester ta e punto kulminante di dia – algu ku bo ta spera ku alegria: un fiesta,” segun De Jong.
Pa hopi habitante e momentu di kome ta enbèrdat e momentu di dia ku bo ta spera ariba. Tin biaha e hendenan ta sintá kla mei ora adelantá. “Naturalmente tin hende tambe ku tin biaha ta kome ménos bon. Esaki no ta problema, pasobra tur hende tin biaha no ta haña algu dushi. Ora ku esaki sosodé mas biaha, nos ta drenta den kombersashon ku e kliente. Esaki ta produsí informashon balioso. Tin biaha ménos gana di kome tin di aber tambe ku biehes òf uso di remedi. Nos ta tene esaki bon na bista i ta komuniká esaki bèk na kuido, di manera ku nan por haña sa e kousa.”

Rekuerdo den tayó

Loke ta hala atenshon den kushina ta ku e habitantenan no ta pidi platonan luhoso. “Kome ta yama rekuerdo. Klientenan ta konta hopi biaha tokante ántes: un wea di kuminda ku keda henter dia riba kandela i e holó dushi ku ta keda den henter kas. Kome ta un emoshon i un bon kuminda ta trese e rekuerdonan ei bèk,” Sake ta bisa. E generashon aktual a lanta ku kushina krioyo – platonan prepará sin reseta riba papel, pero basá riba konosementu i eksperensia traspasá di generashon pa generashon. Kushiná pa gruponan grandi di hende grandi ta trese tambe limitashon kuné. “Tin ún plato ku práktikamente tur hende gusta, esta banana hasá. Esaki por aparesé tur dia mes riba menú. Tòg ta importante pa realisá ku bon mirá banana ta un produkto di hariña, pues no ta berdura. E no ta ideal pa por ehèmpel hendenan diabétiko.” Sigun ku hende ta bira mas grandi e smaknan zut i salu ta keda hopi biaha mas rekonosibel. Na mes momentu problemanan di salú – manera diabétis, preshon haltu i problema ku nir – ta pidi pa limitá salu i suku. Esaki ta nifiká ku mester atendé tin bes den un forma mas neutral ku smak, loke no semper ta konektá ku e rekuerdo di ántes. E ta eksigí kreatividat den kushina: traha ku speserei, holó i tekstura pa tòg krea un eksperensia kulinario. Presentashon tambe ta hunga un ròl importante. Detayenan chikitu – un tayó bunita, un paña di mesa, un ambiente agradabel – por hasi diferensia entre kome pasobra esaki mester, i kome pasobra e ta agradabel. 

Ora ku palabra disparsé, e sentidonan ta keda

Banda di hende grandinan mas independiente, ku hopi biaha ta sinta na entrada di Richardushuis i ku ken bo por kombersá un ratu ora bo drenta, tin un grupo di habitante ku mester di hopi kuido, debí na retroseso kognitivo i/òf físiko avansá. Pa e grupo aki lo realisá pronto un proyekto spesial: Karisia di olanan di rekuerdo. Den e komedor chikitu diariamente masoménos 30 habitante ta bini huntu. Hopi di nan no por ekspresá nan mes verbalmente mas. Tòg e nesesidat di konekshon, rekonosimentu i proksimidat ta keda eksistí. E proyekto aki ta trese tur e partinan aki huntu. Danki na fondonan di IBBxAmarte, un mural grandi di e konosido artista lokal Garrick Marchena lo kombertí e espasio den un esena kurasoleño rekonosibel, konsistiendo di un liña di kosta trankil, botonan di piskadó i un horisonte habrí. Durante komementu ta drai zonidonan suave di naturalesa. Pa medio di esaki, den kombinashon ku platonan lokal sirbí for di kushina, ta krea un esfera den kua imágen, zonido i smak ta bini huntu. E meta no ta pa agregá algu nobo, sino pa trese algu di konfiansa bèk, esta rekonosimentu i sensashon di siguridat. Asta ora ku un persona no por ekspresá mas den palabra loke e ta eksperensiá, un momentu kompartí por fortifiká e laso entre e hende grandi i su dunadó di kuido òf su hende yegá.

Bira grandi ta kosechá

E fiesta di kosecha ta rekordá nos ku loke nos ta kosechá, ta loke nos a sembra un tempu. Loke a kuminsá komo un parada chikitu, a krese te na e Parada Kultural ku nos konosé awe ku mas di 450 partisipante di tres instituto di kuido, guiá pa shete banda i DJ. E mucha hòmber i mucha muhé dje tempu aya, awor ta sintá na mesa na di Fundashon Birgen di Rosario ku henter un bida su tras. Hende grandinan ku a traha, a eduká yu i a duna nan propio aporte na e komunidat ku nos konosé awe. Ora ku sirbi un kuminda prepará ku amor i atenshon den un ambiente trankil i plasentero, no ta bai solamente pa kome pa biba. Ta bai pa kome pa rekordá bida. E fiesta di kosecha p’esei no ta tuma lugá solamente un biá pa aña den luna di aprel. E ta tuma lugá tur dia di nobo – na mesa, ku un plato krioyo den un ambiente trankil.

Danielle Palm

Author